Jak zrobić drzwi do altany? Prosty poradnik DIY krok po kroku

Samodzielne wykonanie drzwi do altany to projekt, który może wydawać się skomplikowany, ale z odpowiednim przygotowaniem i instrukcjami jest w zasięgu ręki każdego majsterkowicza. Pozwoli Ci to nie tylko zaoszczędzić pieniądze, ale także stworzyć unikalny element, idealnie dopasowany do stylu Twojego ogrodu. W tym poradniku pokażę Ci, krok po kroku, jak wybrać materiały, zbudować solidne skrzydło drzwiowe i je zamontować, aby Twoja altana zyskała niepowtarzalny charakter i funkcjonalność.

Jaki styl drzwi najlepiej pasuje do Twojego ogrodu? Przegląd inspiracji

Wybór odpowiedniego stylu drzwi do altany to klucz do stworzenia spójnej i estetycznej przestrzeni ogrodowej. Obecne trendy skłaniają się ku rozwiązaniom, które są nie tylko funkcjonalne, ale także lekkie wizualnie i wpisujące się w naturalne otoczenie. Coraz częściej odchodzimy od ciężkich, masywnych konstrukcji na rzecz bardziej otwartych form, które wpuszczają więcej światła i podkreślają charakter miejsca.

Oto kilka popularnych inspiracji, które warto rozważyć:

• Lżejsze konstrukcje i ażurowe formy: Zamiast pełnych desek, można zastosować drzwi z prześwitami lub ażurowymi wstawkami, które dodają lekkości i elegancji.
• Duże przeszklenia: Bezpieczne alternatywy dla szkła, takie jak poliwęglan komorowy czy pleksi, pozwalają na stworzenie drzwi z dużymi "oknami", które rozjaśnią wnętrze altany i pozwolą cieszyć się widokiem ogrodu nawet w środku.
• Drzwi przesuwne typu "stodoła" (barn door): To rozwiązanie nie tylko bardzo modne, ale przede wszystkim niezwykle praktyczne w miejscach, gdzie przestrzeń jest ograniczona. Pozwalają zaoszczędzić miejsce, które normalnie zajmowałoby otwierane skrzydło.
• Styl rustykalny i boho: Te style cenią sobie naturalne materiały, surowe wykończenie i prostotę. Drzwi wykonane z nieheblowanych desek, z widocznymi słojami i naturalnymi niedoskonałościami, idealnie wpisują się w tę estetykę.

Pamiętaj, że najważniejsze jest, aby wybrany styl drzwi harmonizował z architekturą altany oraz ogólnym charakterem Twojego ogrodu. Dobrze dobrany detal potrafi całkowicie odmienić postrzeganie całej przestrzeni.

Drewno to nie wszystko: Poznaj najlepsze materiały na drzwi zewnętrzne

Wybór odpowiedniego materiału to fundament trwałych i estetycznych drzwi do altany. Choć drewno króluje w tej kategorii, warto znać jego odmiany i alternatywy, aby podjąć najlepszą decyzję.

Drewno sosnowe i świerkowe

To najpopularniejsze wybory w Polsce, głównie ze względu na ich doskonałą dostępność i przystępną cenę. Drewno sosnowe jest stosunkowo miękkie, łatwe w obróbce, co czyni je idealnym materiałem dla początkujących majsterkowiczów. Świerk jest nieco twardszy i bardziej odporny na wilgoć. Oba gatunki wymagają jednak starannej impregnacji, aby służyły przez lata.

Deski tarasowe

Jeśli szukasz czegoś bardziej wytrzymałego i o ciekawym wykończeniu, deski tarasowe mogą być świetnym rozwiązaniem. Dostępne są w wersji gładkiej lub ryflowanej (z charakterystycznymi rowkami), która dodaje drzwiom tekstury i zapobiega ślizganiu się po ich powierzchni (choć w przypadku drzwi nie jest to kluczowe). Deski tarasowe są zazwyczaj grubsze i lepiej zabezpieczone przed warunkami atmosferycznymi niż zwykłe deski konstrukcyjne.

Bezpieczne alternatywy dla szkła: Poliwęglan i Pleksi

Tradycyjne szkło, choć piękne, może być ryzykowne w ogrodzie, zwłaszcza jeśli w pobliżu bawią się dzieci. Dlatego coraz częściej sięgamy po poliwęglan komorowy lub pleksi. Są to materiały znacznie lżejsze i nieporównywalnie bezpieczniejsze nie tłuką się na ostre kawałki. Poliwęglan komorowy dodatkowo dobrze izoluje, a pleksi jest bardzo przejrzysta i odporna na UV. Oba materiały są łatwe w obróbce i montażu.

Twoja lista zakupów: Narzędzia i okucia, bez których ani rusz

Zanim przystąpisz do pracy, upewnij się, że masz wszystkie niezbędne narzędzia i elementy. Dobrze przygotowana lista zakupów to połowa sukcesu w każdym projekcie DIY.

Niezbędne narzędzia

• Piła (ręczna lub elektryczna, np. ukośnica) do precyzyjnego cięcia drewna
• Wiertarko-wkrętarka z zestawem wierteł i bitów
• Miarka zwijana i kątownik stolarski
• Poziomica
• Ściski stolarskie (przydatne przy klejeniu)
• Szlifierka lub papier ścierny do wygładzenia powierzchni
• Młotek
• Ołówek stolarski

Kluczowe okucia i elementy zamykające

• Zawiasy pasowe: Wybierz solidne zawiasy dopasowane do wagi drzwi. Często mają one ozdobny charakter, zwłaszcza te w stylu rustykalnym (np. czarne, kute).
• Zasuwy i skoble: Proste i skuteczne mechanizmy do zamykania drzwi od wewnątrz.
• Zamki wpuszczane: Jeśli potrzebujesz większego bezpieczeństwa, rozważ prosty zamek wpuszczany z kluczem.
• Klamki i uchwyty: Dopasuj je stylistycznie do zawiasów i ogólnego wyglądu drzwi. Popularne są kute, czarne elementy metalowe, które dodają charakteru.
• Wkręty do drewna (różne rozmiary)
• Klej do drewna (wodoodporny)
• Materiały do impregnacji i wykończenia (pędzle, wałki)

Klucz do sukcesu: Jak precyzyjnie wymierzyć otwór drzwiowy w altanie?

Dokładne pomiary to absolutna podstawa, która zapobiegnie problemom podczas montażu. Nawet najmniejsza niedokładność może sprawić, że drzwi nie będą pasować lub będą działać nieprawidłowo. Pamiętaj, że altany, zwłaszcza te budowane samodzielnie, mogą mieć lekko nierówne słupy, dlatego kluczowe jest uwzględnienie tych niuansów.

1. Zmierz szerokość otworu: Wykonaj pomiar w trzech miejscach: na górze, na środku i na dole otworu. Zanotuj najmniejszy wymiar.
2. Zmierz wysokość otworu: Podobnie jak z szerokością, zmierz wysokość w dwóch miejscach (po lewej i prawej stronie) i wybierz mniejszy wymiar.
3. Sprawdź pion i poziom: Użyj poziomicy, aby upewnić się, że boki otworu są idealnie pionowe, a góra i dół poziome. Jeśli słupy altany są lekko pochylone, zanotuj kąt odchylenia.

Po wykonaniu pomiarów, do uzyskanych wymiarów otworu odejmij po kilka milimetrów zapasu z każdej strony (np. 3-5 mm na szerokość i wysokość). Ten niewielki luz pozwoli na swobodne otwieranie i zamykanie drzwi, a także na ewentualne drobne korekty podczas montażu. Jeśli słupy altany są nierówne, warto rozważyć wykonanie prostej ościeżnicy, która wyrówna płaszczyznę montażu.

Budujemy drzwi krok po kroku: przewodnik dla majsterkowicza

Klasyczna konstrukcja na "Z": Najprostszy sposób na solidne drzwi z desek

Konstrukcja typu "Z" (lub jej wariant "X") to sprawdzony i niezwykle prosty sposób na wykonanie solidnych drzwi z desek, idealny dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę z majsterkowaniem. Jest to rozwiązanie ekonomiczne, ponieważ wykorzystuje stosunkowo niewiele materiału, a jednocześnie zapewnia dużą wytrzymałość i odporność na odkształcenia.

Podstawą tej konstrukcji są pionowo ułożone deski, które tworzą główną płaszczyznę drzwi. Aby zapewnić im stabilność i zapobiec wypaczaniu, od tyłu montuje się dodatkowe listwy wzmacniające. Zazwyczaj są to dwie poziome listwy (jedna u góry, druga na dole) oraz jedna listwa biegnąca po przekątnej, tworząca literę "Z" lub "X" (jeśli dodamy drugą ukośną listwę). Taki układ usztywnia całą konstrukcję i sprawia, że drzwi zachowują swój kształt przez długi czas.

Oto kluczowe kroki montażu:

1. Przygotuj deski: Przytnij deski na odpowiednią długość, zgodnie z wymiarami, jakie mają mieć Twoje drzwi.
2. Ułóż deski: Połóż deski obok siebie na płaskiej powierzchni, upewniając się, że są idealnie równo ułożone.
3. Przygotuj listwy wzmacniające: Przytnij listwy poziome i ukośne. Ich długość zależy od wymiarów drzwi powinny sięgać od krawędzi do krawędzi, tworząc literę "Z" lub "X".
4. Przymocuj listwy: Połóż listwy na ułożonych deskach (od strony, która będzie niewidoczna po zamontowaniu drzwi) i przykręć je do każdej deski za pomocą wkrętów. Upewnij się, że wkręty są odpowiedniej długości powinny przebić listwę i mocno wbić się w deskę, ale nie przejść na wylot.
5. Sprawdź kąty: Po przykręceniu listew, sprawdź kąty między nimi a deskami za pomocą kątownika. Powinny wynosić 90 stopni.

Jak przygotować i połączyć deski, aby stworzyć idealnie równe skrzydło?

Proces przygotowania desek ma ogromny wpływ na ostateczny wygląd i trwałość drzwi. Kluczem jest odpowiednie dobranie i obróbka materiału, aby uniknąć późniejszych problemów.

1. Wybierz suche drewno: To absolutnie kluczowy krok, aby zapobiec wypaczaniu się drzwi. Upewnij się, że drewno, którego używasz, jest dobrze wysuszone (najlepiej sezonowane lub suszone komorowo). Wilgotne drewno będzie pracować, co może prowadzić do deformacji skrzydła.
2. Przytnij deski precyzyjnie: Użyj piły, aby przyciąć deski na dokładnie taką samą długość. Nierówne cięcia spowodują, że skrzydło nie będzie proste.
3. Wyrównaj krawędzie (opcjonalnie): Jeśli chcesz uzyskać idealnie gładkie połączenie między deskami, możesz użyć strugarki lub frezarki, aby wyrównać ich krawędzie. W przypadku drzwi rustykalnych nie jest to jednak konieczne.
4. Szlifowanie powierzchni: Przed montażem warto przeszlifować deski, aby usunąć ewentualne drzazgi i nierówności.

Połączenie desek w celu stworzenia jednolitego skrzydła drzwiowego można wykonać na kilka sposobów. Najczęściej stosuje się mocowanie za pomocą wkrętów, które przechodzą przez listwy wzmacniające (opisane w poprzedniej sekcji). W przypadku bardziej zaawansowanych projektów można również zastosować klej do drewna (wodoodporny) między deskami, co dodatkowo wzmocni konstrukcję. Pamiętaj, aby wkręty były odpowiedniej długości powinny mocno trzymać deski, ale nie przebijać się na wylot, jeśli chcesz uzyskać gładką powierzchnię z obu stron.

Rama wzmacniająca: Sekret drzwi, które nie wypaczą się po jednym sezonie

Rama wzmacniająca, czyli wspomniane już listwy poziome i ukośne, to niezwykle ważny element konstrukcyjny, który decyduje o długowieczności i stabilności drzwi. Bez niej, nawet wykonane z najlepszego drewna skrzydło, jest narażone na wypaczanie pod wpływem zmian wilgotności i temperatury, co jest częstym problemem w przypadku drzwi zewnętrznych.

Listwy te działają jak rusztowanie, usztywniając całą konstrukcję i zapobiegając jej deformacji. Ukośna listwa jest szczególnie ważna, ponieważ rozkłada naprężenia i zapobiega "łukowemu" wyginaniu się drzwi. Prawidłowe zamocowanie tej ramy gwarantuje, że drzwi pozostaną proste i funkcjonalne przez wiele lat.

• Dobór materiału na listwy: Użyj drewna o podobnej grubości co deski, lub nieco grubszego, aby zapewnić odpowiednią sztywność.
• Precyzyjne cięcie: Listwy muszą być przycięte na odpowiednią długość i pod odpowiednim kątem, aby idealnie przylegały do desek i tworzyły stabilną ramę.
• Mocowanie: Listwy powinny być przykręcone do każdej deski za pomocą solidnych wkrętów do drewna. Upewnij się, że wkręty są odpowiedniej długości powinny mocno trzymać, ale nie przebijać się na wylot.
• Klej: Dla dodatkowego wzmocnienia, możesz zastosować wodoodporny klej do drewna na styku listew z deskami przed przykręceniem.
• Kierunek ukośnej listwy: Zwróć uwagę na kierunek ukośnej listwy. W konstrukcji "Z" powinna ona biec od dolnego rogu po stronie zawiasów do górnego rogu po stronie klamki (lub odwrotnie), tworząc literę "Z". W konstrukcji "X" dodajemy drugą ukośną listwę.

Chcesz więcej światła? Zobacz, jak bezpiecznie wstawić szybę lub pleksi

Jeśli Twoje drzwi mają być nie tylko funkcjonalne, ale także estetyczne i wpuszczać do altany więcej światła, rozważ dodanie przeszkleń. Zamiast tradycyjnego szkła, które może być kruche i niebezpieczne, polecam użycie poliwęglanu komorowego lub pleksi. Są to materiały lekkie, odporne na uderzenia i łatwe w obróbce, a przy tym wyglądają bardzo nowocześnie.

Dodanie przeszklenia do drzwi drewnianych jest prostsze, niż mogłoby się wydawać. Wymaga jedynie precyzyjnego wycięcia otworu w skrzydle drzwiowym i odpowiedniego zamocowania płyty.

1. Wytnij otwór: Zaznacz na drzwiach kształt otworu, który chcesz wyciąć. Następnie użyj wyrzynarki lub piły, aby dokładnie wyciąć otwór.
2. Przygotuj ramkę (opcjonalnie): Aby zamocować poliwęglan lub pleksi, możesz przygotować dodatkową ramkę z cienkich listewek. Ramka ta będzie przykręcona do drzwi, a płyta zostanie umieszczona w jej wnętrzu.
3. Przytnij płytę: Wytnij poliwęglan lub pleksi na wymiar otworu, dodając niewielki zapas, aby płyta dobrze się zmieściła.
4. Zamocuj płytę: Umieść płytę w otworze. Możesz ją przykleić za pomocą silikonu lub specjalnego kleju do tworzyw sztucznych, a następnie przykręcić od strony zewnętrznej za pomocą małych wkrętów z podkładkami. Jeśli używasz ramki, przykręć ją do drzwi, "przytrzymując" płytę.
5. Uszczelnienie: Aby zapobiec przedostawaniu się wody i wilgoci, uszczelnij krawędzie płyty od zewnątrz za pomocą silikonu.

Wielki finał: montaż i wykończenie, czyli efekt "wow" w altanie

Zawiasy i ościeżnica: Jak zamontować drzwi, by otwierały się lekko i bez zgrzytów?

Montaż drzwi to ostatni etap budowy, który wymaga precyzji i cierpliwości. Prawidłowe osadzenie skrzydła drzwiowego sprawi, że będą one otwierać się lekko i płynnie, bez nieprzyjemnych zgrzytów czy oporów.

1. Przygotuj miejsce montażu: Upewnij się, że otwór drzwiowy w altanie jest czysty i pozbawiony przeszkód. Jeśli planujesz montaż na słupach, sprawdź, czy są one stabilne i pionowe.
2. Zamontuj zawiasy na drzwiach: Przykręć zawiasy pasowe do krawędzi skrzydła drzwiowego. Upewnij się, że są one rozmieszczone równomiernie i prostopadle do krawędzi.
3. Zamontuj zawiasy na altanie (lub ościeżnicy): Jeśli altana ma przygotowaną ościeżnicę, zamontuj drugą część zawiasów do niej. Jeśli montujesz bezpośrednio na słupach, zaznacz miejsca montażu i przykręć zawiasy do słupa. Pamiętaj o zachowaniu odpowiedniego odstępu od krawędzi słupa.
4. Zawieś drzwi: Ostrożnie nałóż drzwi na zawiasy i skręć je.
5. Regulacja: Po zawieszeniu drzwi, sprawdź, czy otwierają się swobodnie. Jeśli drzwi ocierają o podłogę lub ościeżnicę, możesz je lekko podnieść, poluzowując śruby w zawiasach i wkładając pod nie cienkie podkładki. Jeśli drzwi są lekko przekrzywione, możesz spróbować wyregulować je za pomocą śrub w zawiasach (jeśli takie posiadają).

Jeśli słupy altany są nierówne, montaż drzwi bezpośrednio na nich może być trudny. W takiej sytuacji warto rozważyć wykonanie prostej ościeżnicy z kantówek, która stworzy równą płaszczyznę montażu dla zawiasów i zapewni lepsze uszczelnienie. Pamiętaj, aby podczas montażu korzystać z poziomicy, co pozwoli Ci na bieżąco korygować ewentualne nierówności.

Zasuwa, klamka czy zamek? Wybieramy idealne zamknięcie do Twojej altany

Po zamontowaniu skrzydła drzwiowego przychodzi czas na wybór odpowiedniego mechanizmu zamykającego. Wybór zależy od Twoich potrzeb czy zależy Ci głównie na estetyce, prostocie obsługi, czy może na bezpieczeństwie.

Oto najpopularniejsze opcje:

• Zasuwy i skoble: To najprostsze i najczęściej wybierane rozwiązania. Zasuwa to metalowy element, który wsuwa się w specjalny uchwyt, blokując drzwi. Skobel działa podobnie, ale często jest używany do zamykania drzwi od zewnątrz (np. na kłódkę). Są one łatwe w montażu i obsłudze, a także dodają rustykalnego charakteru.
• Proste zamki wpuszczane: Jeśli potrzebujesz większego bezpieczeństwa, rozważ montaż prostego zamka wpuszczanego z kluczem. Dostępne są modele dedykowane do drzwi zewnętrznych, które są odporne na warunki atmosferyczne.
• Klamki i uchwyty: Wybór klamki czy uchwytu to przede wszystkim kwestia estetyki. Popularne są kute, czarne elementy metalowe, które świetnie komponują się z drewnianymi drzwiami w stylu rustykalnym lub boho. Można też wybrać prostsze, chromowane lub stalowe uchwyty, pasujące do nowoczesnych altan.

Pamiętaj, aby dobrać okucia do wagi i rozmiaru drzwi. Zbyt małe zawiasy lub zasuwy mogą nie wytrzymać obciążenia i szybko się zużyć.

Ostatni, ale najważniejszy szlif: Impregnacja, malowanie czy olejowanie?

Wykończenie drzwi to nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim ochrony drewna przed szkodliwymi czynnikami. Odpowiednia impregnacja i zabezpieczenie sprawią, że Twoje drzwi będą służyć Ci przez wiele lat, zachowując swój piękny wygląd i integralność.

Oto porównanie najpopularniejszych metod wykończenia:

• Impregnaty do drewna ogrodowego: To podstawa ochrony. Impregnaty wnikają głęboko w strukturę drewna, chroniąc je przed wilgocią, grzybami, pleśnią i owadami. Są dostępne w formie bezbarwnej lub lekko barwiącej, która podkreśla naturalny rysunek drewna.
• Lakierobejce: Łączą w sobie cechy impregnatu i lakieru. Tworzą na powierzchni drewna trwałą powłokę ochronną, która jest odporna na ścieranie i warunki atmosferyczne. Dostępne są w szerokiej gamie kolorów, pozwalając na uzyskanie pożądanego efektu wizualnego.
• Oleje do drewna: Oleje wnikają w drewno, odżywiając je i chroniąc od wewnątrz. Podkreślają naturalny kolor i usłojenie drewna, nadając mu ciepły, matowy wygląd. Wymagają regularnego odnawiania, zazwyczaj raz w roku.

Co do kolorystyki, obecnie popularne są kontrastowe rozwiązania, takie jak drzwi w kolorze głębokiego antracytu lub matowej czerni, które świetnie komponują się z jasnym drewnem altany. Równie modne są klasyczne, białe drzwi, które dodają lekkości i elegancji. Nie można też zapomnieć o naturalnych odcieniach drewna, podkreślonych olejem lub bezbarwną lakierobejcą, które pasują do każdego stylu.

Twoje drzwi na lata: prosta konserwacja dla trwałości

Jak skutecznie chronić drewno przed deszczem, słońcem i szkodnikami?

Aby Twoje drzwi do altany służyły Ci przez długie lata, niezbędna jest regularna konserwacja. Podobnie jak inne elementy drewniane wystawione na działanie czynników zewnętrznych, wymagają one odpowiedniej pielęgnacji, która ochroni je przed wilgocią, promieniowaniem UV i atakami szkodników.

Oto kilka kluczowych wskazówek dotyczących konserwacji:

• Regularne odnawianie powłok ochronnych: Impregnaty, lakierobejce czy oleje z czasem ulegają zużyciu. Warto co 1-2 lata odnowić powłokę ochronną, aby zapewnić drewnu ciągłą ochronę.
• Czyszczenie: Regularnie czyść drzwi z kurzu, pajęczyn i innych zanieczyszczeń. Można do tego użyć miękkiej szczotki lub wilgotnej ściereczki.
• Kontrola stanu drewna: Okresowo sprawdzaj, czy na powierzchni drewna nie pojawiły się oznaki uszkodzeń, pęknięcia, czy ślady po szkodnikach. W razie potrzeby dokonaj napraw.
• Zabezpieczenie przed wilgocią: Upewnij się, że drzwi mają odpowiedni spadek od góry, aby woda deszczowa spływała, a nie gromadziła się na powierzchni. Warto również rozważyć montaż okapnika nad drzwiami.
• Ochrona przed słońcem: Długotrwałe wystawienie na słońce może powodować blaknięcie drewna i degradację powłok ochronnych. Jeśli to możliwe, zapewnij drzwiom częściowe zacienienie.

Pamiętaj, że nawet najlepsza impregnacja nie ochroni drewna w 100% przed ekstremalnymi warunkami atmosferycznymi, dlatego regularna kontrola i pielęgnacja są kluczowe dla zachowania jego dobrej kondycji.

Drewno "puchnie"? Poznaj najczęstsze problemy z drzwiami i sposoby ich rozwiązania

Nawet najlepiej wykonane drzwi drewniane mogą czasem sprawiać problemy. Zrozumienie przyczyn i poznanie sposobów ich rozwiązania pozwoli Ci cieszyć się ich funkcjonalnością przez długi czas.

Oto najczęstsze problemy i jak sobie z nimi radzić:

• Problem: Wypaczanie się drewna.
  Przyczyna: Użycie wilgotnego drewna, nierównomierne wysychanie, brak odpowiedniej konstrukcji wzmacniającej.
  Rozwiązanie: Używaj tylko suchego drewna. Konstrukcja typu "Z" lub "X" z listwami wzmacniającymi jest kluczowa. W przypadku lekkiego wypaczenia, można spróbować je skorygować poprzez dociśnięcie drzwi w odpowiednim miejscu lub regulację zawiasów.
• Problem: Puchnięcie drewna w okresach dużej wilgotności.
  Przyczyna: Drewno naturalnie absorbuje wilgoć z otoczenia, co powoduje jego pęcznienie.
  Rozwiązanie: Upewnij się, że drzwi mają odpowiedni luz w otworze drzwiowym (kilka milimetrów z każdej strony). Regularnie konserwuj drewno impregnatami i lakierobejcami, które tworzą barierę ochronną przed wilgocią.
• Problem: Drzwi ocierają o podłogę lub ościeżnicę.
  Przyczyna: Nierówności w otworze drzwiowym, osiadanie altany, wypaczenie skrzydła.
  Rozwiązanie: Regulacja zawiasów jest najczęstszym rozwiązaniem. Można podłożyć podkładki pod zawiasy, aby lekko podnieść skrzydło. W skrajnych przypadkach może być konieczne lekkie przycięcie dolnej krawędzi drzwi.
• Problem: Zacinające się mechanizmy (zasuwa, zamek).
  Przyczyna: Brud, rdza, wypaczenie skrzydła powodujące niedopasowanie elementów.
  Rozwiązanie: Regularnie czyść i smaruj mechanizmy. W przypadku wypaczenia drzwi, może być konieczna ich regulacja lub drobne dopasowanie elementów zamykających.